Sarah Rainsford 7 Φεβρουαρίου 2026
Η Ουκρανία αντιμετωπίζει μια σοβαρή δημογραφική κρίση, η οποία έχει επιδεινωθεί δραματικά από την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας.
Ο Μαξίμ δεν έχει κανένα πρόβλημα να μιλήσει για το σπέρμα του. Μάλιστα, εύχεται περισσότεροι στρατιωτικοί στην Ουκρανία να μιλούσαν για τη γονιμότητά τους ή τουλάχιστον να τη σκέφτονταν.
«Οι άνδρες μας πεθαίνουν. Η ουκρανική γενετική δεξαμενή εξαφανίζεται. Πρόκειται για την επιβίωση του έθνους μας», μου λέει ο στρατιώτης τηλεφωνικά από μια θέση κάπου κοντά στην ανατολική γραμμή του μετώπου.
Ο 35χρονος υπηρετεί στην Εθνική Φρουρά της Ουκρανίας. Όταν επέστρεψε πρόσφατα με άδεια, η σύζυγός του τον έπεισε να επισκεφθεί μια κλινική στο Κίεβο και να δώσει δείγμα σπέρματος.
Το δείγμα καταψύχθηκε δωρεάν στο πλαίσιο ενός προγράμματος που έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τους εν ενεργεία στρατιώτες.
Αν ο Μαξίμ σκοτωθεί, η σύζυγός του θα μπορεί να χρησιμοποιήσει το δείγμα για να προσπαθήσει να αποκτήσει το παιδί που πάντα ήθελαν.
Ωστόσο, όπως λέει ο ίδιος, το κατεψυγμένο σπέρμα του μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για τη δημιουργία οικογένειας σε κάθε περίπτωση.
«Είτε βρίσκεσαι ακριβώς στο “μηδενικό σημείο” της γραμμής του μετώπου είτε 30 ή ακόμη και 80 χιλιόμετρα πιο πίσω, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι είσαι ασφαλής», εξηγεί ο στρατιώτης, σημειώνοντας ότι τα ρωσικά drones που πετούν συνεχώς από πάνω αποτελούν μόνιμη απειλή.
«Αυτό σημαίνει άγχος και αυτό μπορεί να έχει επιπτώσεις, η αναπαραγωγική σου ικανότητα μειώνεται. Πρέπει λοιπόν να σκεφτούμε το μέλλον και το μέλλον του ουκρανικού έθνους».
Ιδιωτικές κλινικές γονιμότητας άρχισαν να προσφέρουν τη λεγόμενη κρυοσυντήρηση σε άνδρες και γυναίκες των ενόπλων δυνάμεων το 2022, με την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας.
Οι στρατιώτες μπορούσαν να καταψύξουν δωρεάν το σπέρμα ή τα ωάρια τους σε περίπτωση που τραυματίζονταν ή αν η γονιμότητά τους επηρεαζόταν.
Τον επόμενο χρόνο το κοινοβούλιο παρενέβη για να ρυθμίσει τη διαδικασία και να εξασφαλίσει κρατική χρηματοδότηση.
«Οι στρατιώτες μας υπερασπίζονται το μέλλον μας, αλλά μπορεί να χάσουν το δικό τους. Θέλαμε λοιπόν να τους δώσουμε αυτή τη δυνατότητα», εξηγεί η βουλευτής Οξάνα Ντμιτρίεβα, η οποία συνέβαλε στη σύνταξη του νόμου.
«Είναι ένας τρόπος να τους στηρίξουμε, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιήσουν το σπέρμα τους αργότερα».
«Αν έχουν αυτή τη δυνατότητα, τότε γιατί όχι; Δεν βλάπτει!» Η Οξάνα Ντμιτρίεβα συνέβαλε στη σύνταξη του νόμου.
Ωστόσο, οι αρχικές προσπάθειες των πολιτικών προκάλεσαν δημόσια κατακραυγή όταν προέβλεπαν ότι όλα τα δείγματα θα καταστρέφονταν μετά τον θάνατο του δότη. Αυτό έγινε γνωστό όταν μια χήρα πολέμου προσπάθησε να αποκτήσει παιδί χρησιμοποιώντας το κατεψυγμένο σπέρμα του συζύγου της και εμποδίστηκε.
Έκτοτε ο νόμος τροποποιήθηκε. Τα δείγματα των στρατιωτών διατηρούνται πλέον δωρεάν για έως και τρία χρόνια μετά τον θάνατό τους και μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον σύντροφο, εφόσον υπάρχει προηγούμενη γραπτή συναίνεση.
Το πρόγραμμα αποσκοπεί επίσης στην αντιμετώπιση μιας δημογραφικής κρίσης που υπήρχε ήδη πριν από τη ρωσική εισβολή, αλλά επιδεινώθηκε δραματικά από τον μεγάλο αριθμό ανδρών που σκοτώνονται στον πόλεμο, πολλοί από τους οποίους είναι οι νεότεροι και πιο υγιείς.
Επιπλέον, εκατομμύρια άνθρωποι, κυρίως γυναίκες, έχουν φύγει ως πρόσφυγες. Τέσσερα χρόνια μετά, πολλές εξακολουθούν να βρίσκονται στο εξωτερικό, καθώς η ζωή στην Ουκρανία δεν γίνεται ευκολότερη.
Η πραγματικότητα αυτή γίνεται εμφανής όταν συναντώ τη βουλευτή σε ένα λόμπι ξενοδοχείου. Συζητάμε χωρίς να βγάλουμε τα παλτά μας, καθώς οι συνεχείς ρωσικές επιθέσεις με πυραύλους στο ενεργειακό δίκτυο έχουν αφήσει χιλιάδες κτίρια στο Κίεβο παγωμένα μέσα στον χειμώνα.
«Σκεφτόμαστε επίσης το μέλλον και όλους τους νέους που χάσαμε. Πρέπει να τους αντικαταστήσουμε», λέει η Ντμιτρίεβα. «Αυτό είναι ένα μικρό βήμα για τη βελτίωση της δημογραφικής κατάστασης».
Στις επισκέψεις της στο μέτωπο, η βουλευτής ενθαρρύνει τους στρατιώτες να μιλούν για τη σεξουαλική τους ζωή και για πιθανά προβλήματα γονιμότητας, προτρέποντάς τους να σκεφτούν την κατάψυξη του σπέρματός τους.
«Στην αρχή ντρέπονται πολύ. Μετά όμως συζητάμε, τους λέω να το πουν και σε άλλους, και τελικά έρχονται και το κάνουν», λέει.
«Αν έχουν αυτή τη δυνατότητα, γιατί όχι; Δεν τους βλάπτει».
Το κρατικό Κέντρο Αναπαραγωγικής Ιατρικής του Κιέβου φροντίζει το κατεψυγμένο υλικό
Το κρατικό Κέντρο Αναπαραγωγικής Ιατρικής του Κιέβου άρχισε να δέχεται στρατιώτες στο πρόγραμμα κατάψυξης σπέρματος τον Ιανουάριο.
Μέχρι στιγμής έχουν εγγραφεί μόνο περίπου δώδεκα άτομα, αλλά η κλινική πιστεύει ότι ο αριθμός θα αυξηθεί όταν γίνει ευρύτερα γνωστό το πρόγραμμα.
«Περιμένουμε μεγάλη ζήτηση. Έχουμε μεγάλες προσδοκίες», λέει η διευθύντρια Οξάνα Χολίκοβα, οδηγώντας με προς το εργαστήριο όπου συλλέγεται, προετοιμάζεται και αποθηκεύεται το «βιολογικό υλικό».
Μεγάλοι μεταλλικοί κύλινδροι ανοίγουν, απελευθερώνοντας ένα σύννεφο που μοιάζει με ξηρό πάγο, αποκαλύπτοντας μακριούς λεπτούς σωλήνες γεμάτους με δείγματα σπέρματος.
Περνώντας από τους ήσυχους διαδρόμους της κλινικής, γίνεται φανερό το κρυφό κόστος αυτού του πολέμου. Μόνο ένα νεογέννητο μωρό βρίσκεται σε κούνια και μία γυναίκα βρίσκεται σε τοκετό. Ο αριθμός των εγκύων που παρακολουθεί η κλινική έχει μειωθεί στο μισό από την έναρξη του πολέμου.
«Όταν οι γυναίκες είναι αγχωμένες, μπορεί να έχουν προβλήματα με τον κύκλο τους. Όλα συνδέονται», εξηγεί η Χολίκοβα. «Περίπου το 60% των ασθενών μου λαμβάνει αντικαταθλιπτικά, συμπεριλαμβανομένων ανθρώπων με κρίσεις πανικού εξαιτίας των πυραύλων και των drones».
Άλλοι πάσχουν από αυτό που αποκαλεί «σύνδρομο καθυστέρησης της ζωής», δηλαδή την αναβολή σημαντικών αποφάσεων, όπως η απόκτηση παιδιού.
«Οι γυναίκες φοβούνται να μείνουν έγκυες όταν μπορεί να χρειαστεί να τρέχουν σε καταφύγια βομβαρδισμών».
Οι γυναίκες φοβούνται να μείνουν έγκυες αν πρόκειται να καταλήξουν να τρέχουν σε καταφύγια βομβαρδισμώνΟξάνα Χολίκοβα, Διευθύντρια στο Κέντρο Αναπαραγωγικής Ιατρικής του Κιέβου
Η Ουκρανία χρειάζεται λοιπόν κάθε νέο παιδί που μπορεί να γεννηθεί.
Ωστόσο, η νομοθεσία που έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τις οικογένειες των στρατιωτών δεν λειτουργεί πάντα ομαλά.
Ο σύζυγος της Κατερίνας, Βιτάλι, σκοτώθηκε σε επίθεση με ρωσική βόμβα.
Η Κατερίνα Μαλισκό και ο σύζυγός της Βιτάλι προσπαθούσαν για καιρό να αποκτήσουν παιδί. Πιστεύει ότι τα προβλήματα σύλληψης που αντιμετώπιζαν οφείλονταν ή επιδεινώθηκαν από τον πόλεμο.
«Όλο το άγχος και οι άυπνες νύχτες. Κάθε βράδυ είναι σαν λοταρία, δεν ξέρεις αν θα ξυπνήσεις», λέει.
Το ζευγάρι θα γιόρταζε φέτος την τέταρτη επέτειο του γάμου του. Τον περασμένο χειμώνα είχαν τρία βιώσιμα έμβρυα σε κλινική γονιμότητας και η Κατερίνα επρόκειτο να προχωρήσει σε εμβρυομεταφορά.
Τότε όμως ο Βιτάλι σκοτώθηκε.
«Ήταν άμεσο πλήγμα από κατευθυνόμενη βόμβα. Δεν είχε καμία πιθανότητα», λέει.
Η Κατερίνα μιλά ανοιχτά για τον αγώνα της να συνεχίσει να ζει χωρίς τον σύζυγό της. Ο πόνος της έγινε ακόμη μεγαλύτερος όταν η κλινική της είπε ότι δεν είχε δικαίωμα να συνεχίσει τη θεραπεία με τα κατεψυγμένα έμβρυα ή το σπέρμα του.
«Θα το αποθήκευαν, αλλά δεν μπορούσα να το χρησιμοποιήσω», λέει.
Η βουλευτής Οξάνα Ντμιτρίεβα παρενέβη σε ορισμένες κλινικές για να διασφαλίσει ότι οι οικογένειες των στρατιωτών θα έχουν πρόσβαση στη θεραπεία. Παραδέχεται όμως ότι ο νόμος χρειάζεται ακόμη «βελτιώσεις».
Η υπόθεση της Κατερίνας κατέληξε τελικά στα δικαστήρια και χρειάστηκαν έξι εξαντλητικοί μήνες μέχρι να αποφασίσει ένας δικαστής υπέρ της.
«Διάβασα την απόφαση και έκλαιγα. Ήταν η οικογένειά μας. Είχαμε περιμένει τόσο πολύ και είχαμε περάσει τόσα», θυμάται.
«Ένιωσα χαρά και θλίψη ταυτόχρονα, γιατί έπρεπε να παλέψω για τα δικαιώματά μου. Αλλά το έκανα για να τιμήσω τον σύζυγό μου».
Η Κατερίνα δεν είναι ακόμη έτοιμη να προσπαθήσει για παιδί, αισθάνεται πολύ εύθραυστη ψυχολογικά.
Παρόλα αυτά θέλει να έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει το παιδί του συζύγου της όταν νιώσει έτοιμη.
«Νομίζω ότι τα παιδιά των στρατιωτών που σκοτώθηκαν πρέπει να έχουν την ευκαιρία να ζήσουν. Έχουν το δικαίωμα να ζήσουν στη χώρα για την οποία πέθαναν οι γονείς τους».
Στην πρώτη γραμμή του μετώπου, μέσα στον συνεχή κίνδυνο, ο Μαξίμ συμφωνεί.
«Γι’ αυτό το έκανα, και είναι υπέροχο», λέει στο τηλέφωνο.
«Γιατί ίσως αύριο να μην υπάρχω. Αλλά η γυναίκα μου θα έχει το σπέρμα μου και θα μπορεί να το χρησιμοποιήσει. Είναι ένα πράγμα λιγότερο για να ανησυχώ».
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όπως λέει, είναι να πειστούν οι άνδρες να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα.
Η διευθύντρια της κλινικής στο Κίεβο θυμάται έναν βετεράνο πολέμου που της είπε ότι στρατιώτες πήγαιναν σε αυτόν κλαίγοντας, επειδή δυσκολεύονταν να έχουν σεξουαλική επαφή με τις συντρόφους τους ή να τεκνοποιήσουν.
«Οι άνδρες είναι κλειστοί άνθρωποι, αλλά υπάρχουν πολλά ψυχολογικά προβλήματα», παραδέχεται ο Μαξίμ.
Προτείνει μάλιστα οι στρατιώτες να καταψύχουν το σπέρμα τους όταν στρατεύονται, όπως δίνουν δείγμα DNA για την αναγνώριση σε περίπτωση θανάτου.
«Το μόνο που μας κρατά πίσω είναι ότι πρέπει να μιλάμε περισσότερο γι’ αυτό και να εξηγούμε γιατί είναι σημαντικό», καταλήγει.
«Γιατί εμείς οι άνδρες δεν κάνουμε τίποτα αν δεν μας το βάλεις μπροστά μας και δεν μας αναγκάσεις».
Μετάφραση – Επιμέλεια: Βίκυ Μπαφατάκη
(Επιπλέον ρεπορτάζ: Tetiana Dankevych)
