Ένα βιβλίο για τις πρόσφατες εξελίξεις στον παγκόσμιο χάρτη
Ως δημοσιογράφος και αναλυτής παρακολουθείτε στενά τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, στην Ουκρανία και στα σύνορα Αφγανιστάν-Πακιστάν. Έχετε ήδη γράψει ένα βιβλίο για τον πόλεμο στο Αφγανιστάν, στο οποίο περιγράφετε σημαντικά γεγονότα που συνέβησαν στην περιοχή την περίοδο 2001-2023. Αυτές τις ημέρες κυκλοφορεί και το δεύτερο βιβλίο σας, με τίτλο «Κρίσιμες ώρες: Η ανθρωπότητα στη δίνη των εξελίξεων με επίκεντρο τη Μέση Ανατολή, την Ουκρανία και το Αφγανιστάν».
Ποιος είναι ο κύριος στόχος αυτής της συγγραφικής σας προσπάθειας;
Ο κύριος στόχος της δεύτερης συγγραφικής μου προσπάθειας είναι να απαντήσω στο εξής φαινομενικά απλό, αλλά στην πραγματικότητα σύνθετο και πολυεπίπεδο – ερώτημα: η αποχώρηση των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ από το Αφγανιστάν έφερε περισσότερη ασφάλεια στον δυτικό κόσμο ή όχι;
Το συμπέρασμα στο οποίο έχω καταλήξει είναι ότι, δυστυχώς, η αποχώρηση του ΝΑΤΟ προκάλεσε περισσότερα προβλήματα από όσα έλυσε και δεν δημιούργησε το κλίμα ασφάλειας που πολλοί ανέμεναν στις δυτικές κοινωνίες. Πολλοί πίστεψαν ότι μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν η Δύση δεν θα εμπλεκόταν ξανά σε πόλεμο. Η εξέλιξη των γεγονότων, ωστόσο, διέψευσε γρήγορα αυτή την προσδοκία.
Έξι μήνες μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Προσωπικά θεωρώ ότι η ρωσική ηγεσία εκτίμησε πως το ΝΑΤΟ είχε υποστεί σημαντικό πλήγμα αξιοπιστίας στο Αφγανιστάν. Πιθανώς θεώρησε ότι μια γρήγορη νίκη στην Ουκρανία θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε σοβαρή κρίση συνοχής μέσα στο ΝΑΤΟ.
Επιπλέον, στις 7 Οκτωβρίου 2023 η Χαμάς εξαπέλυσε επίθεση στο Ισραήλ. Κατά την εκτίμησή μου, η οργάνωση αυτή έλαβε υπόψη της και την επικράτηση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Είναι πιθανό η ηγεσία της να σκέφτηκε ότι, αν οι Ταλιμπάν κατάφεραν να νικήσουν τις ΗΠΑ σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο, τότε ίσως και η ίδια θα μπορούσε να επιτύχει κάτι αντίστοιχο απέναντι στο Ισραήλ.
Ταυτόχρονα, στο ίδιο το Αφγανιστάν η κατάσταση παραμένει ιδιαίτερα δύσκολη. Το Πακιστάν βρίσκεται σε σκληρή σύγκρουση με τους Ταλιμπάν για τον έλεγχο των συνοριακών περιοχών, ενώ πολλές από τις κοινωνικές και πολιτικές κατακτήσεις της περιόδου 2001–2021 βρίσκονται σήμερα σε κίνδυνο.
Θεωρείτε ότι τα γεγονότα αυτά επηρεάζουν όχι μόνο τις σημερινές εξελίξεις αλλά και τις μελλοντικές ισορροπίες στις περιοχές όπου διαδραματίζονται; Θα τολμούσατε κάποιες βασικές προβλέψεις για το εγγύς μέλλον;
Η σημερινή κατάσταση είναι εξαιρετικά ρευστή. Αρκεί να παρατηρήσει κανείς τις γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων μηνών και τις συγκρούσεις που έχουν ξεσπάσει σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου. Επομένως, κάθε πρόβλεψη ενέχει σημαντικό βαθμό αβεβαιότητας.
Αυτό που μπορώ να πω με σχετική βεβαιότητα είναι ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία, στον οποίο γίνεται εκτενής αναφορά στο βιβλίο, είναι πιθανό να διαρκέσει για αρκετό ακόμη χρόνο. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στη βοήθεια που λαμβάνει η Ουκρανία από ευρωπαϊκές χώρες, αλλά κυρίως στην αποφασιστικότητα της ίδιας της ουκρανικής κοινωνίας.
Έχω την αίσθηση ότι πολλοί Ευρωπαίοι πολιτικοί αλλά και πολίτες δεν έχουν κατανοήσει πλήρως ότι πρόκειται, πρωτίστως, για έναν πόλεμο που δίνει ο ίδιος ο ουκρανικός λαός. Από τις 24 Φεβρουαρίου 2022 μέχρι σήμερα οι Ουκρανοί πολεμούν με μεγάλη αποφασιστικότητα, παρά τις δυσκολίες και τις απώλειες. Το κάνουν επειδή θέλουν να ζουν ελεύθεροι και να αποφασίζουν μόνοι τους για το μέλλον της χώρας τους και για τις διεθνείς συμμαχίες στις οποίες επιθυμούν να ανήκουν.
Η ουκρανική κοινωνία επιθυμεί την ειρήνη, αλλά μια ειρήνη που να θεωρείται δίκαιη. Αυτό διαφέρει σημαντικά από μια λύση που θα μπορούσε να εκληφθεί ως ταπεινωτική για την ίδια τη χώρα.
Όσον αφορά τον πόλεμο στη Γάζα, θεωρώ πιθανό ότι οι εχθροπραξίες θα επανεμφανιστούν, έστω και σε περιορισμένη κλίμακα, καθώς το ζήτημα του αφοπλισμού της Χαμάς παραμένει εξαιρετικά περίπλοκο και κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια το σύνολο των στρατιωτικών δυνατοτήτων της οργάνωσης.
Στα βιβλία σας δίνετε ιδιαίτερη έμφαση και στις ιστορίες απλών ανθρώπων, που δεν είναι γνωστές προσωπικότητες ούτε κατέχουν κάποιο υψηλό αξίωμα. Για ποιο λόγο επιμένετε σε αυτή την προσέγγιση;
Σε έναν πόλεμο οι πρωταγωνιστές δεν είναι μόνο οι πολιτικοί ηγέτες, οι διπλωμάτες ή οι στρατιωτικοί διοικητές. Πρωταγωνιστές είναι και οι απλοί στρατιώτες, οι οποίοι βρίσκονται στο πεδίο της μάχης και ουσιαστικά γράφουν την ιστορία με τις πράξεις τους.
Παρά το γεγονός ότι συχνά παραμένουν ανώνυμοι, οι εμπειρίες τους προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την πραγματική εξέλιξη ενός πολέμου. Η μελέτη αυτών των μαρτυριών μπορεί να βοηθήσει έναν αναλυτή να κατανοήσει καλύτερα τη δυναμική των συγκρούσεων.
Για παράδειγμα, μέσα από τις αφηγήσεις Ουκρανών στρατιωτών, στις οποίες διακρινόταν έντονα η αποφασιστικότητα και η αισιοδοξία τους, κατανόησα ότι η μάχη στο Κουρσκ θα μπορούσε να συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και ότι οι ουκρανικές δυνάμεις θα επιχειρούσαν να διατηρήσουν τον έλεγχο της περιοχής όσο περισσότερο μπορούσαν.
Το τελευταίο διάστημα εμφανίζονται νέες εστίες έντασης και συγκρούσεων, όπως στα σύνορα Αφγανιστάν-Πακιστάν, αλλά και η πρόσφατη αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Ποια θεωρείτε ότι είναι ορισμένα από τα βαθύτερα αίτια αυτών των εξελίξεων;
Οι πρόσφατες συγκρούσεις φαίνεται να συνδέονται και με την προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών να αποκαταστήσουν το κύρος τους απέναντι στους συμμάχους τους μετά τις εξελίξεις των τελευταίων ετών.
Στην περίπτωση της σύγκρουσης μεταξύ Πακιστάν και Αφγανιστάν, διακρίνεται επίσης ο ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων για επιρροή στην περιοχή της Κεντρικής και Νότιας Ασίας, όπου η παρουσία της Κίνας αυξάνεται σημαντικά.
Όσον αφορά τη σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, εκτιμώ ότι η επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023 αποτέλεσε κρίσιμο σημείο καμπής. Από τη στιγμή που σημειώθηκε αυτή η επίθεση, ήταν σαφές ότι το Ισραήλ θα αντιδρούσε δυναμικά. Η ιστορία της περιοχής δείχνει ότι το Ισραήλ αντιμετωπίζει τέτοιου είδους επιθέσεις με μακροχρόνια στρατηγική απάντηση.
Ποιες ήταν οι κυριότερες δυσκολίες και προκλήσεις που αντιμετωπίσατε κατά τη συγγραφή των βιβλίων σας;
Ως ανεξάρτητος ερευνητής και συγγραφέας χρειάζεται καθημερινά να συγκεντρώνω πληροφορίες από κάθε διαθέσιμη πηγή, έντυπη ή ψηφιακή. Η συλλογή στοιχείων, η διασταύρωση πληροφοριών και η συνεχής έρευνα αποτελούν μια καθημερινή διαδικασία. Ένα βιβλίο γράφεται σταδιακά, ημέρα με την ημέρα.
Οι «Κρίσιμες ώρες» χρειάστηκαν περίπου δύο χρόνια εργασίας μέχρι να ολοκληρωθούν και να εκδοθούν. Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τις εκδόσεις Παπαζήση για την πολύ καλή συνεργασία που είχαμε και στα δύο βιβλία.
Υπάρχουν όμως και συναισθηματικές δυσκολίες. Ορισμένα γεγονότα είναι ιδιαίτερα φορτισμένα. Ένα παράδειγμα είναι η επίθεση στο αεροδρόμιο της Καμπούλ, στο Abbey Gate, στις 26 Αυγούστου 2021. Ήταν μια τραγωδία, στην οποία έχασαν τη ζωή τους περισσότεροι από 150 άνθρωποι, ανάμεσά τους και 13 Αμερικανοί στρατιώτες, ενώ εκατοντάδες τραυματίστηκαν.
Αντίστοιχα, η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 προκάλεσε έντονη συγκίνηση λόγω της σκληρότητας των γεγονότων. Όταν καταγράφεις τη φρίκη του πολέμου, είναι αναπόφευκτο να αισθάνεσαι ότι συμμετέχεις, έστω και έμμεσα, στην τραγικότητα και στις αντιφάσεις της ανθρώπινης φύσης.
Από την Βίκυ Μπαφατάκη
Κυριακή 8 Μαρτίου 2026
