Συγγραφέας: Στέφανος Σκαρμίντζος M.A. Military History
Τον 5ο προχριστιανικό αιώνα ο Θουκυδίδης είχε γράψει: «Μέγα το της θαλάσσης κράτος», και τον 19ο αιώνα ο Αμερικανός ναύαρχος Μάχαν το έθεσε σε μια πιο εξειδικευμένη επιστημονική βάση. Ήδη όμως από το 1823, οι ΗΠΑ με το «Δόγμα Μονρόε» είχαν θέσει μια σταθερά στην εξωτερική τους πολιτική. Το Δόγμα Μονρόε αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο του αμερικανικού απομονωτισμού, θέτοντας σαφή όρια στην εμπλοκή των ΗΠΑ στις ευρωπαϊκές πολιτικές και στρατιωτικές υποθέσεις και εστιάζοντας στην ανάπτυξη του Δυτικού Ημισφαιρίου υπό την επιρροή τους. Η αμερικανική εμπλοκή ωστόσο στους Παγκοσμίους Πολέμους του 20ού αιώνα το έθεσε, αν όχι σε αχρηστία, τότε σε «χειμερία νάρκη».
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι παλιές ευρωπαϊκές δυνάμεις ήταν σκιές του εαυτού τους και η παγκόσμια ισχύς είχε διαμοιραστεί μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ, που ανταγωνίζονταν για την πρωτοκαθεδρία. Ο Χένρι Κίσινγκερ, ως Αμερικανός διπλωμάτης, είδε την Κίνα ως στρατηγικό σύμμαχο εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, εκμεταλλευόμενος τη σινοσοβιετική ρήξη (όπως τη συνοριακή σύγκρουση του 1969) για να απομονώσει την ΕΣΣΔ και να ενισχύσει τη θέση των ΗΠΑ μέσω της «Realpolitik». Στα τελευταία του χρόνια, ωστόσο, εξέφρασε ανησυχία ότι οι εντάσεις ΗΠΑ-Κίνας αποτελούν μεγαλύτερη απειλή από ό,τι ο παλιός Ψυχρός Πόλεμος, λόγω της αυξημένης ισχύος της Κίνας.
Η Κίνα, χάρη στις δυτικές επενδύσεις, απέκτησε τεράστια επιρροή. Πέρα από τη βιομηχανική της ισχύ (αποκλήθηκε «Εργοτάξιο του Κόσμου»), παράγει και το μεγαλύτερο ποσοστό των ορυκτών που είναι απαραίτητα στη σύγχρονη τεχνολογία (σπάνιες γαίες). Το μόνο σοβαρό εμπόδιο που αντιμετωπίζει είναι η παραγωγή ενέργειας. Επομένως, χρησιμοποιεί την εύρωστη οικονομία της για να κατασκευάσει υποδομές που θα της επιτρέψουν πρόσβαση σε φθηνούς ενεργειακούς πόρους.
Με προσεκτική πολιτική, η Κίνα ρύθμισε τις διαφορές της με τη Ρωσία από το 1991 μέχρι το 2008 και απέκτησε πρόσβαση στο ρωσικό πετρέλαιο. Οι δύο χώρες προσπαθούν να αποδολαριοποιήσουν τις συναλλαγές τους, γεγονός που προκαλεί έντονη ανησυχία στις ΗΠΑ. Οι δυτικές κυρώσεις για την Κριμαία το 2014 και ο πόλεμος στην Ουκρανία από το 2022 ώθησαν την Κίνα στο να μη συνεργάζεται στο θέμα των κυρώσεων, χάριν του ρωσικού πετρελαίου.
Για να μειώσει την εξάρτησή της από τις θαλάσσιες μεταφορές, η Κίνα ανέπτυξε την πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» (Belt and Road Initiative – BRI), ένα τεράστιο δίκτυο χερσαίων και θαλάσσιων υποδομών. Το φιλόδοξο αυτό σχέδιο, γνωστό και ως σύγχρονος «Δρόμος του Μεταξιού», στοχεύει στη σύνδεση της Κίνας με την Ασία, την Ευρώπη και την Αφρική, αλλά αντιμετωπίζει προκλήσεις και σκεπτικισμό από τη Δύση. Η Ελλάδα, και ειδικά η Βόρεια Ελλάδα, θεωρείται στρατηγικό σημείο στον ευρωπαϊκό κόμβο αυτού του δρόμου.
Το 2021, η Κίνα εκμεταλλεύτηκε τη διπλωματική και οικονομική απομόνωση της Τεχεράνης και υπέγραψε την 25ετή Συμφωνία Συνεργασίας (2021–2046) με επενδύσεις έως $400 δισ. Η Κίνα είναι πλέον ο πρώτος εμπορικός εταίρος και της Νότιας Αμερικής, επενδύοντας στο «Τρίγωνο του Λιθίου» και στο Mega-port Chancay στο Περού. Η Βενεζουέλα, μαστιζόμενη από κυρώσεις, υπήρξε πρόθυμος εταίρος, με το χρέος της προς την Κίνα να εκτιμάται στα $10-12 δισ. στις αρχές του 2026.
Η ΕΕ απάντησε με το πρόγραμμα “Global Gateway” (€45 δισ.) και οι ΗΠΑ με το δόγμα “Nearshoring”. Η πιο τολμηρή πρωτοβουλία των ΗΠΑ όμως είναι ο Οικονομικός Διάδρομος IMEC (Ινδία-Μέση Ανατολή-Ευρώπη). Το ξέσπασμα του πολέμου στη Γάζα και οι επιθέσεις των Χούθι αποτελούν σοβαρή τροχοπέδη για τον IMEC, και δεν μπορούν να θεωρηθούν άσχετες με τη γεωπολιτική πίεση στον διάδρομο αυτό.
Η αυξανόμενη εξάρτηση της Τουρκίας από κεφάλαια του Κόλπου και της Κίνας της επιτρέπει να διατηρεί σκληρή στάση υπέρ της Χαμάς. Ταυτόχρονα, η στρατιωτική επικράτηση του Ισραήλ στη Γάζα και η αμερικανική ισχύς κατά των Χούθι αναδεικνύουν τη δυτική αποφασιστικότητα για τη διασφάλιση του IMEC. Στοχευμένα άρθρα που επηρεάζουν το βαθύ κράτος των ΗΠΑ κάνουν λόγο ακόμα και αποπομπή της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ (μάλλον ως μέσο πίεσης) που αν συμβεί θα έλυνε τα χέρια του Ισραήλ.
Στις αρχές του 2026, ο Ντόναλντ Τραμπ, μέσω της νέας Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας (NSS), θεωρεί την Κίνα ως τον κύριο αντίπαλο. Η προσέγγισή του, που ονομάστηκε “Donroism”, βασίζεται στην προβολή ισχύος και στην έμμεση στρατηγική του Σουν Τζου: χτύπημα εκεί που ο αντίπαλος πονάει κ εξουδετέρωσή του ιδανικά χωρίς μάχη. Η εξουδετέρωση του Μαδούρο στη Βενεζουέλα και οι ταραχές στο Ιράν απειλούν τον ενεργειακό εφοδιασμό της Κίνας. Aξιοσημείωτο είναι ότι έχουν εμφανιστεί δημοσιεύματα που ισχυρίζονται ότι ο ιρανικό καθεστώς έχει καταφέρει να προκαλέσει προβλήματα στο δίκτυο STARLINK με βοήθεια εξωτερικών παραγόντων.
Τέλος, η επιμονή του Προέδρου Τραμπ για τη Γροιλανδία και η πιθανή αντιστροφή των συμμαχιών (προσέγγιση Ρωσίας έναντι Κίνας) θέτουν το ΝΑΤΟ σε κρίση. Αν οι ΗΠΑ στραφούν κατά της εδαφικής ακεραιότητας της Δανίας στην Γροιλανδία, η Συμμαχία μπορεί να οδηγηθεί στον θάνατο, όπως δήλωσε η Δανή Πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η επιβίωση της ΕΕ και του Ευρώ τίθεται σε άμεσο κίνδυνο. Η εξάρτηση όμως των Ευρωπαίων από την σχεδόν απόλυτη στρατηγική και τεχνολογική υπεροχή των ΗΠΑ περιορίζει πολύ τις δυνατότητες αντίδρασης τους.
Οι Αμερικανοί δεν θέλουν να εμπλακούν σε ένα θερμό πόλεμο με μια πυρηνική δύναμη όπως η Κίνα. Εξάγοντας διδάγματα από τον Θουκυδίδη τον Μάχαν και τον Σουν Τζου αξιοποιούν την ναυτική τους υπεροχή μαζί με την άσκηση πιέσεων σε ενεργοπαραγωγά σημεία του πλανήτη για να περιορίσουν την οικονομική ισχύ της Κίνας χωρίς άμεση στρατιωτική σύγκρουση. Επίσης η ενδεχόμενη εξαφάνιση του Ευρώ ως αποθεματικό νόμισμα που θα ενίσχυε ξανά το δολάριο πιθανώς δεν τους είναι απαραίτητα δυσάρεστη.
Πηγές:
IEA, Επίσημη Ιστοσελίδα Προεδρίας Ιράν.
Council on Foreign Relations (CFR) & CSIS
Belt and Road Portal (yidaiyilu.gov.cn)
World Bank – Open Knowledge Repository
UN Security Council Records.
UNCTAD (World Investment Report),
China-CELAC Action Plan.
Mahan, A.T. (1890): The Influence of Sea Power upon History, 1660–1783. Little, Brown & Co.
Kissinger, H. (2011): On China. Penguin Books (για τη στρατηγική προσέγγιση ΗΠΑ-Κίνας).
Monroe, J. (1823): Seventh Annual Message to Congress (Επίσημο έγγραφο του Δόγματος Μονρόε).
U.S. Department of State: National Security Strategy (NSS) 2025/2026 Update – Επίσημες κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση της Κίνας.
European Commission: Global Gateway Strategy Report 2025 – Δεδομένα για τις επενδύσεις στη Λατινική Αμερική και τη σύνδεση με την IMEC.
White House Fact Sheet (2023-2025): Memorandum of Understanding on the India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC).
UNCTAD: World Investment Report 2025 – Στατιστικά στοιχεία για τις κινεζικές άμεσες ξένες επενδύσεις (FDI).
China-Iran 25-Year Strategic Cooperation Agreement (2021): Επίσημες ανακοινώσεις των Υπουργείων Εξωτερικών Κίνας και Ιράν.
The Beijing Declaration (July 2024): Το κείμενο της συμφωνίας των παλαιστινιακών παρατάξεων υπό την αιγίδα της Κίνας.
Government of Denmark / Prime Minister’s Office: Επίσημες τοποθετήσεις της Mette Frederiksen σχετικά με την κυριαρχία της Γροιλανδίας (Ιανουάριος 2026).
Υπουργείο Εξωτερικών (Ελλάδα): Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA) Ελλάδας-ΗΠΑ και η Διακήρυξη Οικονομικής Ασφάλειας (Νοέμβριος 2025).
«Ο Κίσινγκερ ανησυχεί για τις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας», Protagon.gr
«Γιατί η Κίνα χάνει από τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα και το Ιράν», economytoday.sigmalive.com
«Τραμπ: Βενεζουέλα, Ιράν και στο βάθος η Κίνα», Η Ναυτεμπορική.
Πηγή: https://methormisakathektou.blog/
